هبوط در کویر - دکتر علی شریعتی

هبوط در كوير عنوان كتاب نهم از مجموعه آثار 35 جلدي دكتر شريعتي است كه ابتدا در دو كتاب با عنوانهاي «هبوط» و «كوير» به چاپ رسيدهاند. شريعتي در بخش اول كتاب يعني هبوط، داستان سمبليك آدم و هبوط او را از بهشت مينويسد كه در حقيقت فلسفة تاريخ اوست كه به زبان نماد و سمبل حكايت ميشود و در بخش دوم، كوير را به عنوان نماد وطنش ايران برميگزيند و با برشمردن مشخصات كوير، مسايل آن روز و تاريخ پر و فراز و نشيب ايران را ترسيم ميكند و مي گويد: «كوير، تاريخي كه در صورت جغرافيا نمايان شده است.» پيشينة داستانهاي نمادين يا سمبليك در ادبيات كلاسيك فارسي به برخي از داستانهاي شاهنامه و منظومههاي رمزي عطار نيشابوري باز ميگردد؛ اما در نثر شايد نوشتههايي مانند «عقل سرخ» و «لغت موران» از شيخ شهابالدين سهروردي و «رساله الطير» ابن سينا را بتوان نمونههاي كاملي از اين نوع ادبي به شمار آورد. اما در ادبيات داستاني معاصر، نويسندگان ما كمتر به اين شيوه توجه نشان داده اند.

دكتر شريعتي از چهرههايي است كه بيشترمردم او را در سيماي يك متفكر و اصلاحگر ديني و اجتماعي ميشناسند و كمتر از بعد ادبي او اطلاع دارند. اما شخصيت چند وجهي دكتر، او را به سمت نگارشهاي متفاوت و مختلفي كشانده است. هرچند نميتوان او را به صورت حرفهاي شاعر و داستاننويس ناميد، ناگفته نماند كه ايشان شعر و داستان نيز در كارنامهاش دارد. اما نوشتههايي كه عرصة نمود تخيل خلاق شريعتي است، نگارشهاي ادبي ـ داستاني ـ شعري ايشان است. اين تركيب غريب شايد بتواند به نوعي، ساختار نوشتههايي مانند «هبوط در كوير» و «گفتوگوهاي تنهايي» را ترسيم نمايد، نوشتههايي كه در پرواز خيال و زبان ايهامدار، گاهي به شعرناب پهلو ميزند و در توصيف و شخصيتپردازي دقيق، به داستان؛ اما خود، آنها را نه به قصد شعر نگاشته است و نه داستان.

دكتر شريعتي خود در مقدمة همين كتاب، تقسيمي از نوشتههايش به دست ميدهد كه موقعيت اين نوشتههاي ايشان را به روشني بيان مي دارد: «نوشته هايم نيز بر سه گونه «اجتماعيات»، «اسلاميات» و «كويريات». آنچه تنها مردم ميپسندند: اجتماعيات، و آنچه هم من و هم مردم: اسلاميات، و آنچه خودم را راضي ميكند و احساس ميكنم كه با آن نه كار، و چه ميگويم؟ نه نويسندگي، كه زندگي ميكنم: كويريات.» از مشخصات بارز كتاب كوير، نثر زيبا، پخته وتأثيرگذار آن است. با خواندن كلمات اين كتاب، خوانند خود را در پرتو تابش اشعة مرموزي مييابد كه از منبع نامعلومي بر سراسر وجود او تابيدن گرفته است. منبع اين انرژي، بيشك كورة گداختهاي است كه شبانهروز در قلب دردمند و بيدار دكتر زبانه ميكشيده است. كتاب كوير دربرگيرندة شانزده مقاله در موضوعات به ظاهرمتفاوت، ولي در باطن همخون و همخوي است. مهمترين اين مقالات، اينهايند: كوير، كاريز، تراژدي الهي، معبد، و انسان خداگونهاي در تبعيد.

دوستانی که به اینترنت پر سرعت دسترسی ندارند می توانند از اینجا آرشیو بسیار کاملی از مجموعه آثار دکتر شریعتی اعم از سخنرانی ها، کتاب ها و عکس های ایشان هم چنین آن دسته از کتاب های ایشان که را به صورت صوتی اجرا شده به صورت پستی تهیه کنند.